Μαρία Κοτοπούλη
Χωρίς ωράριο στα όνειρα
Εκδόσεις Καστανιώτη
Σελ. 185


ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΕ ΤΙΣ ΡΩΓΜΕΣ
 
«Ισχύει στην ανάγνωση ό,τι και στον έρωτα ή στον καλό καιρό: ούτε εσύ, ούτε κανένας δεν έχει λόγο. Διαβάζεις μ΄ αυτά που έχεις. Διαβάζεις αυτό που είσαι». Γράφει ο Κριστιάν Μπομπέν και βεβαίως ένας λόγος παραπάνω όταν γράφεις, να γράφεις μ' αυτό που είσαι. Με όλες τις μουσικές σου και τις ρωγμές σου, με όλα τα χρώματα και τους πίνακες που σου έκλεψαν την καρδιά, με ό,τι αγάπησες και με ό,τι φοβήθηκες, με ό,τι άγγιζες, ό,τι γύρεψες, μ' εκείνα που βρήκες και με όσα εις μάτην αναζήτησες. Αν έλειπε η εμμονή, θα εξέλιπεν το έργο.
Και η Μαρία Κοτοπούλη απ' ότι διαφαίνεται έχει εν τέλει, φίνες εμμονές. Γρίφους λεπταίσθητους και αέρινους σαν όνειρο.
 
Την Μαρία την ξέρω κοντά δέκα χρόνια, από «Το μυθικό ταξίδι της Γης» το πρώτο της βιβλίο. Κι ισχύει με τους ανθρώπους, ό,τι με τα βιβλία: Τους αγαπάμε με τη μία ή ποτέ.
Ε λοιπόν εγώ την Μαρία την αγάπησα με τη μία.
Για την ευγένειά της, τη φινέτσα της, το πάθος της για τη μουσική και τις λέξεις, το πάθος της για το θέατρο και την αθέατη πλευρά της ζωής.
Ετσι όταν έφτασε πια στα χέρια μου η συλλογή διηγημάτων της «Χωρίς ωράριο στα όνειρα» παρ' ότι μαγεύτηκα και χάθηκα στις σελίδες του βιβλίου, το θέμα ήδη το περίμενα. Οι ιστορίες ήταν (πως θα μπορούσε διαφορετικά) η ίδια η Μαρία.
Είκοσι μία άριες, με καλοκαρφωμένες και σχεδόν αέρινες ταυτοχρόνως λέξεις, με μελωδίες μυστικές, που αποδεικνύουν κάτι που ήδη ο Ελύτης το ήξερε καλά (ας θυμηθούμε εκείνο το περίφημο «το να αγαπάς και να ονειρεύεσαι είναι διγαμία») ότι ζωή είναι και τ' όνειρο. Κάτι που γνωρίζουν, επίσης,  πολύ καλά οι καλλιτέχνες και τα παιδιά: ότι τα όνειρά μας είναι ένα παράλληλο σύμπαν. Όπως το σύμπαν των χάρτινων ηρώων και των ιστοριών, που είναι λες και είναι ο στόχος που μας αποζητά. Μας καταδέχεται ή δεν μας καταδέχεται. Αναλόγως πάντοτε με το αν είμαστε άξιοι κι εμείς για τον υποδεχτούμε.
 
Αλλά η Μαρία Κοτοπούλη αποδεικνύεται καθ' όλα άξια, και υπογράφει τελικά «το βιβλίο με τις ρωγμές», αποδεικνύοντας ότι «πολλά μπορεί να συμβούν μέσα σ' αυτό το αδιαπέραστο και ευαίσθητο χάος».
 
Μπαινοβγαίνοντας με απίστευτη άνεση από το πραγματικό στο ονειρικό, από το καθημερινό στο άυλο και αιώνιο. Άξονάς της το αίνιγμα και ο γρίφος της ζωής. Όχημά της, η τέχνη: Μουσική, Θέατρο, Ποίηση, Ζωγραφική…. Υποδομή της: η Ιστορία και η Μυθολογία.
 
Μας βάζει δύσκολα δε από την αρχή.
Ας πάρουμε, όμως, εν τάχει μία - μία ιστορία:
 
1) «Παραλλαγή σ' ένα θέμα της «γραφής». Και μέσα σε τέσσερις σελίδες η δημιουργία του κόσμου. Η πανταχού παρούσα ύπαρξη του Θεού, έτσι όπως ξεπηδά από την απόλυτη ομορφιά και βεβαίως από την θεϊκή φωνή της Κάλλας. Το μικρό αριστουργηματικό τέλος αφορά την απελπισμένη γενναιότητα του πτωτικού Αδάμ: «Αναζήτησε τη γυναίκα και την κράτησε σφιχτά. Δεν μπορούσε να της προσφέρει τίποτα περισσότερο από την αγκαλιά του. Ήξερε πως θα κυνηγάνε αιώνια τους «δαίμονες» που είχαν κρυφτεί στο «ξύλο της γνώσεως».
 
2) «Με τον νου στον Παπαδιαμάντη». Κατά τη διάρκεια μιας αδιάφορης παρουσίασης, η αφηγήτρια βλέπει και παίρνει στο κατόπι τον Παπαδιαμάντη. Τριγυρίζει μαζί του «Ολόγυρα στη λίμνη» και στο Σύνταγμα. «Παντού μπορεί ν' αγιάσει κανείς» όπως έχει πει ο Παΐσιος.
«Ας έγραφα κι εγώ το «Ολόγυρα στη λίμνη» κι ας με ελεούσαν οι διαβάτες» του είπε και τον άφησε να συνεχίσει το ρεμβασμό του και τον περίπατό του». Ποιος είπε ότι η διαφορετική διάσταση είναι εμπόδιο;
 
3) «Ξανά πίσω στο άλφα». Την τοξίνη των λέξεων ανατέμνει με ακρίβεια εντομολόγου και διατρέχοντας την γραφή: Σφηνοειδής, Ιερογλυφική, Αραμαϊκή, Γραμμική Α', Γραμμική Β', Κυπριακή Γραφή. «Ας γίνει φως κι ας σκοτωθούμε»«, «Τα πάντα υπάρχουν μέσα εις τον χρόνον». «Γύρισε τη σελίδα κι έβαλε στο χαρτί τούτα τα γράμματα, λες και έψαχνε μέσα τους την αιωνιότητα». Κάτι που κάνει εξάλλου και σ' όλο το βιβλίο η Μαρία.
 
4) «Όλο μετάξι». Ο τίτλος. Στην ιστορία, μια συνάντηση πέρα απ' το χρόνο. Ο μέγιστος γρίφος του χρόνου. Και μέσα το αίνιγμα της αγάπης, όταν πια πού πια καιρός: «Γνώρισε την αγάπη από τον θόρυβο που έκανε φεύγοντας».
 
5) «Παραλλαγή σ' ένα θέμα της θάλασσας». Εδώ, ένα ταξίδι μέσα στο νερό, όπου θα συναντήσει τον Ποσειδώνα και την Άπτερο Νίκη. Με αφορμή τη «Θάλασσα» του Ντεμπισί. Την Μαρία παντού μπορεί να την ταξιδέψει η μουσική. Μιλάμε για μεγάλο πάθος.
 
6) «Με τον Ορφέα» θα μας ταξιδέψει στα χρόνια της τα παιδικά και στον… τίτλο. «Τότε για τίποτ' άλλο δεν αξίζει να λυπάσαι, αφού όταν φύγεις από δω, θα μπορείς να ονειρεύεσαι ελεύθερα, όποτε θέλεις, χωρίς ωράριο στα όνειρα». Εκείνη τον ακολουθούσε σαν την Αλίκη στη Χώρα των θαυμάτων, «περνώντας από μια τρύπα» κι ακολουθώντας το ανύπαρκτο κουνέλι. Αυτός της το ευχήθηκε με όλη του την καρδιά, και ιδού έπιασε η ευχή.
 
7) «ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ» μας προσγειώνει απότομα σε έναν κόσμο φρικτό. Με αφορμή τον πόλεμο, μέσα από την τηλεόραση. Επειδή κάποιες φορές ίσως και να είναι «ντροπή να την κλείσεις», «Εδώ έχουν χαθεί άνθρωποι που ίσως δεν τους έκλαψε ποτέ κανείς. Εδώ είναι το παρελθόν Ολων μας». Αλλά και πάλι «Το μήνυμα που βρήκα μου έδωσε πίσω τη ζωή. Ναι, όπως μου το είπε…. Λησμονιέται το κακό σαν περάσει».
 
8) «Με τις Νύμφες» η συγγραφέας ξεκινώντας από τον Ιερό βράχο θα ενώσει τον χρόνο. Ξεκινώντας από το φθαρτό και το υλικό θα φτάσει  ως το αεί, στην πανταχού παρούσα αιωνιότητα. Που ξέρεις, «μπορεί μέσα στην απόλαυση να εύρει ό,τι δεν βρήκε μέσα στη γνώση». Ο Γκαίτε με τον Φάουστ και ο Λούντβιχ βαν Μπετόβεν, θα την βοηθήσει σ' αυτό. Και η συγγραφική μέριμνα τόσο σαφής: «για να μη χάσει από τα μάτια της τα έργα των θεών και των ανθρώπων».
 
9) «Στη βιβλιοθήκη» στο νησί της θ' αντιληφθεί ότι «Πολλές είναι οι μορφές που παίρνουνε τα θεικά και πράττουν οι θεοί πολλά που νους ανθρώπου δεν τα βάζει». Θα κλάψει για ένα ποίημα κι ήταν παιδί. Θα μάθει ότι «κανένας θνητός από τη φύση του δεν είναι καμωμένος για να τα ξέρει όλα» και θα αφηγηθεί ως ανταπόδοση την πρώτη ιστορία.
 
10) Στον «Ιούλιο Κ…», μπαινοβγαίνει στη ζωγραφική, και νοιώθει το δέος μπροστά στα μικρά πράγματα. Αναφέρεται κι αποδεικνύει την ιερότητα της τέχνης και περιδιαβαίνει με άνεση από τον Διαμαντή Διαμαντόπουλο ως τον Χαλεπά και τον Βενσάν Βαν Γκογκ.
 
11) Στη «Συνάντηση» μας τραβά την κουρτίνα και αποκαλύπτει την ιστορία που υπάρχει πέρα και πίσω από μας, στον κόσμο των ιστοριών ενδεχομένως. Επιχειρώντας μια επικίνδυνη συνάντηση σχεδόν μετωπική, με ό,τι περισσότερο μας φοβίζει. Μαζί της και άλλοι που τα κατάφεραν, ο Οδυσσέας, ο Ορφέας, ο Θησέας, ο Ηρακλής… Επιχειρώντας να γνωρίσει το μυστηριώδη θεό που αρπάζει τους αγαπημένους της να της τους δώσει πίσω… Τον μη φαινόμενο. Που μόνο μέσα απ' την τέχνη ψαύει κανείς. Παρότι ολόκληρη η ζωή «σπουδή θανάτου».
 
12) Και «Έξω από το παράθυρο», οι γυναίκες του Γκόγια, μπορεί κανείς να το φανταστεί; Και στο CD του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ «Τα Κατά Ματθαίον Πάθη». Μια περιπλάνηση στον ά- χωρο «βαδίζοντας πάνω στα χνάρια, που έμειναν αποτυπωμένα αιώνες τώρα πάνω στη γη», κάτι που η συγγραφέας εξάλλου κάνει σ' ολόκληρο το βιβλίο.
 
13) «Ανάμεσα στον άνεμο» και το βιβλίο με τις ρωγμές. Με το παιχνίδι της ενοχής και με όσα μπορεί να συμβούν μέσα στο αδιαπέραστο και ευαίσθητο χάος. Με αναπάντητη την ερώτηση «δεν ξέρω ποιος από τους δυο είναι ο πιο τραγικός», «Ο άνθρωπος ή ο Θεός». Και με μια φράση εξαιρετική: «Μόνο εγώ έμεινα καρφωμένη στη γη και νόμιζα πως ήμουν καρφωμένη στο σταυρό».
 
14) Στη «Μνήμη» η γυναίκα μέσα στον χρόνο και η εξουσία που ήτανε πάντοτε των ανδρών.
 
15) Στις «Παραλλαγές στο χρόνο» θα αποδείξει και πάλι πώς όλα μέσα στο σπίτι της μπορεί να συμβούν. Νοιώθοντας «σχεδόν σωματικά τη βαρύτητα των βιβλίων». «Οι νότες από το τσέμπαλο, σε μια επίδειξη δεξιοτεχνίας, την απέσπασαν, μα πιο πολύ ένα δειλό βιολί, καθώς προσπαθούσε να στηριχτεί πάνω στην ορχήστρα. Ήταν άραγε κι εκείνη ένα δειλό βιολί; Μα πού να στηριχτεί;»
 
16) Στις «Παράξενες μεταμορφώσεις», μια ιστορία άκρως υπερβατική και σουρεαλιστική, «το ξέρεις πως σ' ακολουθούν τα δέντρα;» Δέντρο κι αυτή πίσω από έναν νεκρό «πού ξέρεις, ο πόνος μπορεί καμιά φορά και να μας σώσει».
 
17) Και «Στο λαβύρινθο του Βατικανού», όλα τα βρίσκει και όλα - ως όφειλε- τα επιστρέφει. Και την αρχαία γνώση. «Τόσοι αιώνες, τόσοι θεοί και η αδικία ήταν πάντα ίδια».
 
18) Στον «Ίκαρο» παρακολουθούμε το πώς ένας… ίκαρος συνάντησε τον Ίκαρο. Βρισκόμαστε σε απόσταση αναπνοής από τον γρίφο του Λαβυρίνθου, διαπιστώνουμε ότι «χρειάζεται η τρέλα και το όνειρο για να αποκαλύψεις τον αόρατο και να φτιάξεις τον ορατό». Και ακούμε μια γενναιόδωρη παραδοχή από τον μυθικό Ίκαρο προς τον επαγγελματία συνονόματό του: «η ζωή μου όμως δεν πήγε χαμένη, αφού εσύ έμαθες να πετάς».
 
19) Στο «Βλασταίνει η θάλασσα» την βλέπουμε να ζωντανεύει εις το διηνεκές και να αποχαιρετά έναν παλιό της φίλο. Γάζα της θεραπευτική μια φράση απ' τον Ορέστη του Ευρυπίδη: «Μετά την τρικυμία βλέπω πάλι τη γαλήνη».
 
20) «Με τον Μότσαρτ» θα μας παραχωρήσει τα δώρα που μια ζωή ονειρευόμαστε και όμως δεν θα αποκτήσουμε ποτέ μας. Όχημά της, ο Ντον Τζοβάνι και ο Μαγικός Αυλός, η Μικρή Νυχτερινή Μουσική, ο Μότσαρτ. «Άραγε «φοβήθηκε» ποτέ τις νότες όπως «φοβάμαι» εγώ τις λέξεις» θα αναρωτηθεί.
 
21) Αλλά στην «Κοιλάδα των Καθαρμών» θα δούμε ότι εν τέλει ποτέ της δεν φοβήθηκε τις λέξεις. Πως βρήκε τις φράσεις να περιγράψει τις μεταμορφώσεις του παντός ή του μηδενός και του ενός προσώπου. Θα δούμε το προσωπείο να σπάει. Διότι οι ιστορίες, τα χρώματα και οι μουσικές ζουν για πάντα και μας καλούν στην Κοιλάδα των Καθαρμών. Κι εμείς ή τις ακούμε ή δεν τις ακούμε. Ανάλογα με την κατάστασή μας και με τις αντοχές.
 
Ε και για όσο κρατάει το βιβλίο. Αλλά και για ώρα μετά, τις ακούμε.
Σας κούρασα, φοβάμαι. Αλλά ήταν ένα βιβλίο σαν μαγική εικόνα, τόσο ποιητικό, τόσο ρευστό τόσο επί της ουσίας υπαρξιακό, γεμάτο με όλου του κόσμου τις μουσικές και τις ιστορίες.
 

Ελένη Γκίκα





Δημοσίευση στο Λέξημα: 3/5/07