Η Ερωτική αναισθησία των αχινών, Κώστας Θεολόγου, Εκδόσεις Μπαρτζουλιάνος,  σελ. 44

ήτοι ιστορία περί μεταμορφώσεως
Δημοσιεύθηκε πρόσφατα από τις εκδόσεις Μπαρτζουλιάνος, το βιβλίο του Κώστα Θεολόγου με τον αλληγορικό τίτλο «Η ερωτική αναισθησία των αχινών» που πραγματεύεται τις μεταμορφώσεις που επιφέρει στον άνθρωπο η διακύμανση του ερωτικού συναισθήματος μετά από την εμπειρία του χωρισμού.
Ο τίτλος του βιβλίου προϊδεάζει τον αναγνώστη ότι και το κείμενο που θα συναντήσει είναι ιδιότυπο. Ειδολογικά δεν θα μπορούσε να ενταχθεί σε μία  μόνο κατηγορία, γιατί χωρίς να είναι μυθιστόρημα χρησιμοποιεί το στοιχείο του μύθου και δη του παραμυθιού. Χωρίς να είναι αμιγώς διήγημα είναι ευσύνοπτο και με αφηγηματικούς τρόπους που παραπέμπουν στο διήγημα και χωρίς να είναι ποίημα χρησιμοποιεί τη ρίμα για να προσδώσει ρυθμό στην αφήγηση. Άλλωστε η επιλογή της συμβολικής γραφής παραπέμπει σε παραμύθι, μάλλον για ενήλικες.
Και δεν εννοώ μόνο την κλασική περίπτωση παραμυθιού, στο οποίο το καλό παλεύει με το κακό και πάντοτε νικάει το πρώτο, με τα απαραίτητα διδάγματα κάθε φορά. Εννοώ και όλα εκείνα τα παραμύθια ή τις ιστορίες, που, με γραφή συμβολική, αναδεικνύουν σκέψεις και προβληματισμούς, αγωνίες, πόθους ανομολόγητους, κρυφές επιθυμίες και λαχτάρες, απωθημένα συναισθήματα και καταπιεσμένα ένστικτα, και δίνουν στο τέλος διέξοδο στο τέλμα της σκέψης, προοπτική ανατροπής του συναισθήματος και μικρή χαραμάδα ελπίδας, «αν…», δηλαδή υπό προϋποθέσεις.
Αφετηρία της ιστορίας και του προβληματισμού της αποτελούν, όπως διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο του βιβλίου, «οι εντός και εκτός γάμου συνευρέσεις», οι χωρισμοί που σημαδεύουν μάλλον, την ερωτική συμπεριφορά, η οδύνη ή καλύτερα η λύπη που ακολουθεί.
Ο συγγραφέας ανατρέπει την στερεότυπη εικόνα του σκληρού και άτρωτου αρσενικού και αποκαλύπτει την ανάγκη των αντρών για το ευαίσθητο ερωτικό άγγιγμα, ιδίως μετά από την ισοπεδωτική εμπειρία του χωρισμού. Για να το επιτύχει μεταπλάθει σε αφήγημα, ένα ταξίδι συνειρμών και αναμνήσεων μεταξύ πραγματικότητας και ονείρου στο οποίο κεντρική θέση έχει το συναίσθημα της λύπης. Η λύπη, κατά τον συγγραφέα, δεν φαίνεται να' ναι μόνο η εύλογη απότοκος ενός χωρισμού, αλλά κυρίως η αρχή μιας εσωτερικής και εξωτερικής μεταμόρφωσης.
Ο κεντρικός ήρωας μεταφέρει την ιστορία του «σχιζόνειρου», του χλωρού φυκιού, που αναδύθηκε ως συνομιλητής εμπρός του, με αφορμή μια απλή στιχομυθία με μια νέα, σε ένα από τα συνηθισμένα καφέ της πόλης. Ο «σχιζόνειρος», το φύκι, είναι ο κεντρικός ομιλητής, που εξηγεί και ερμηνεύει πως ο νέος, από ατρόμητος ταξιδευτής της ζωής και του έρωτα μεταμορφώνεται σε σκληρό και αγκαθωτό αχινό, απρόσιτο και μοναχικό, όταν χάσει την αγαπημένη του και ανατραπεί η σχεδία που τον ταξιδεύει. Ο «νηός» γίνεται «αχινός» ή ακόμα καλύτερα «αχινηός». Χάνονται οι ελπίδες του; Ασφαλώς όχι. Προϋπόθεση σημαντική για να ξεφορτωθεί κέλυφος και αγκάθια είναι να παραδοθεί ξανά στο ερωτικό συναίσθημα, αν επιτρέψει ξανά στον εαυτό του την παράδοση: «…Αν, όμως κάποια κοπελιά περάσει και ακούσει ότι στ' όστρακο μέσα ακούγεται καρδιά, αν είναι έξυπνη και υπομονετική, του αχινού τους άκανθους όλους θα εξαφανίσει και θα τον κάνει όστρακο, κοχύλι σπάνιο». Το στοίχημα κερδίζεται όταν ο νέος καταλάβει ότι «….ο βίος μας βιώνεται με μία δυναμική και είναι αναπόφευκτο να απαιτεί προσπάθεια και δράση διαρκή, αλλιώς εξομοιώνεται με ύλη αδρανή, που ούτε εξελίσσεται κι ούτε ενεργοποιείται».
Στο κείμενο ξεχωρίζει αμέσως η ιστορία του «σχιζόνειρου», που δίνει την ευκαιρία στο συγγραφέα να δείξει την ικανότητά του να αποδίδει ανθρώπινα χαρακτηριστικά σε βράχους, καβούρια, κοράλλια, φύκια κ.τ.λ. αλλά και να επιδοθεί σε έξυπνα λογοπαίγνια και γλαφυρές περιγραφές (…Όταν, λοιπόν, θα βλέπετε τα βράχια της θαλάσσης, να ξέρετε πως η αφορμή για όλα τα σχήματά τους είναι καβούρια κι αχινοί και τα στοιχήματά τους. Μία φορά τρομάξαμε τρία μικρά παιδάκια που παίζανε χαρούμενα στην άμμο κουβαδάκια, κι ο Βράχος τότε δίπλα τους έκανε κάπως «Αχ!» κι άλλαξε το σχήμα του σφαδάζοντας με πόνο. Έσκυψε κάτω για να δει το άτιμο καβούρι, και σκέφτηκε να του' δινε μια ανάστροφη στη μούρη….) .
Ασφαλώς πρόκειται για μια τρυφερή αφήγηση. Ο συγγραφέας επιλέγει την παραμυθητική εξιστόρηση των γεγονότων και προσδίδει καθολικότητα σε μια κατά τα άλλα συνηθισμένη εμπειρία. Το κατεξοχήν θέμα, η επενέργεια δηλαδή ενός ή περισσοτέρων χωρισμών στην διάθεση και την ψυχολογία του ανθρώπου, μπορεί να ποικίλλει ανά περίπτωση, παρουσιάζει όμως και καθολικά χαρακτηριστικά. Ένα εγχειρίδιο ψυχολογίας θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει πάμπολλους όρους για να αποτυπώσει τις εκδηλώσεις μιας τέτοιας συμπεριφοράς. Σε ένα αφήγημα όμως, φαίνεται ότι αρκεί η κατάθεση μιας προσωπικής, ίσως, εμπειρίας, για να δηλωθεί εύγλωττα ο προβληματισμός. Ο χωρισμός των ανθρώπων δεν είναι ποτέ εύκολη υπόθεση, κυρίως γιατί η επιλογή της συνύπαρξης σημαίνει και σιωπηρή αποδοχή μιας ταύτισης. Σε αυτή την περίπτωση ο χωρισμός συνεπάγεται απώλεια μέρους της ίδιας σου της ύπαρξης. Αιτιολογείται και δικαιολογείται συνεπώς η μεταμόρφωση που μπορεί να επιφέρει στον άνθρωπο ως πρόσωπο. Ο χωρισμός των ανθρώπων σήμερα είναι διπλά επώδυνος «σε μια περίοδο ανάδυσης της ατομικότητας και του αποχωρισμού των ατόμων». Αυτό συμβαίνει γιατί το «ταξίδι» σήμερα είναι πολλαπλάσια απαιτητικό και δύσκολο, και ο προορισμός συχνά ασαφής. Η εγκατάλειψη της σχεδίας από τον έναν σύντροφο μπορεί να αλλάξει ριζικά την ύπαρξη και του άλλου.
Είναι εμφανής σε όλο το κείμενο η διάθεση του συγγραφέα να «φιλοσοφήσει», να αναλύσει δηλαδή και να εμβαθύνει στο θέμα του χωρισμού. Αυτό όμως που καθιστά τον προβληματισμό του βιβλίου πιο ενδιαφέροντα είναι ότι ξεφεύγοντας από το επιμέρους εκφράζει το καθολικό και ωθεί τον αναγνώστη να στοχαστεί για τη δική του ύπαρξη και να την ύπαρξη του άλλου. Η ιστορία απευθύνεται σε άνδρες και γυναίκες και οι κοινωνιολογικές προεκτάσεις και ερμηνείες που μπορεί να δεχτεί είναι προφανείς. Οι πρώτοι θα τολμήσουν να ομολογήσουν, ανομολόγητα συναισθήματα και να αναγνωρίσουν και άλλα, καταπνιγμένα και οι δεύτερες θα ερμηνεύσουν και θα καταλάβουν ενδείξεις ανάλογης συμπεριφοράς. Και οι δύο θα κατανοήσουν ο ένας τον άλλο.
Το αφήγημα, πρωτότυπο στη μορφή, χαρακτηρίζεται από λιτότητα και οικονομία είναι συνοπτικό αλλά εύστοχο με ύφος συχνά περιπαικτικό. Το κύριο όμως χαρακτηριστικό του, που αιφνιδιάζει ευχάριστα, είναι η ρίμα που ξεπηδάει σιγά-σιγά και δίνει στο λόγο ρυθμό. Έτσι ο λόγος δεν καλύπτει αλλά αναδεικνύει το μήνυμα. Τα συναισθήματα εναλλάσσονται, και σε αυτό βοηθάει η διαλογική μορφή του κειμένου, ενώ ο αναγνώστης αιφνιδιάζεται όταν οι ιστορίες του αφηγητή και του συνομιλητή του συμπλέκονται και η μία τροφοδοτεί τη συνέχεια της άλλης. Στο τέλος της ανάγνωσής το συναίσθημα είναι «ανάλαφρο» και αισιόδοξο και η εντύπωση του μηνύματος έντονη.
Το βιβλίο εικαστικά χαρακτηρίζεται από τις εικόνες που φιλοτέχνησε η Γεωργία Δαμοπούλου, η οποία απέδωσε με κολάζ και ακουαρέλες, το ταξίδι του αφηγητή, με πιο χαρακτηριστική την εικόνα του εξωφύλλου, του μετέωρου νέου-κολυμβητή(;), τη στιγμή που ίπταται μεταξύ ουρανού και θάλασσας. Οι εικόνες αφήνουν να αναδυθεί η μαγεία του παραμυθιού, όπως και η «θόλωσις» του βυθού και του ήρωα που αποτελούν και το κέντρο της ιστορίας.
Κρατάω για το τέλος,ίσως το πιο χαρακτηριστικό απόσπασμα της ιδιότυπης αυτής αφήγησης, που φαίνεται να συμπυκνώνει όλα όσα θέλει να πει ο συγγραφέας για την ανάγκη, σε πείσμα των καιρών και των ηθών της εποχής, να πιστέψουμε ότι ο άνθρωπος κατακτάει και την ίδια του την ύπαρξη και την ελευθερία του μέσα από τον άλλο άνθρωπο: «…εγγυητής, όμως, κανείς δεν μπαίνει για το μέλλον, και όπως πάει ο καιρός , όχι τα δυό παιδιά, μα ούτε χρόνια πάμπολλα να έχουν συμβιώσει, ακόμη και οι γέροντες τα σπάνε τα δεσμά. Έτσι τα νιώθουν οι πολλοί:δεσμά και αλυσίδες, ούτε που σκέφτεται ο καθείς ότι αν αγαπούνε, η ελευθερία και το φως είναι στη δέσμευση τους…».


Γεωργία Ζήση
Φιλόλογος Ms    







Δημοσίευση στο Λέξημα: 11/5/08