Με τον διακριτό και εύγλωττο τίτλο “Ξεσκονίζοντας Τη Βιβλιοθήκη μας” ξεκίνησε μια νέα υποκατηγορία παρουσίασης βιβλίων πεζογραφίας που αντέξανε στο χρόνο.
Η ιδέα, οι επιλογές και τα κείμενα είναι του φίλου Πάτροκλου Χατζηαλεξάνδρου, γνωστού από το προσωπικό, μη κερδοσκοπικό, λογοτεχνικό του Στέκι  Περί...Γραφής
( peri-grafis.com )

                                    *****


Μάης 2007

     Να σας πω την αλήθεια, είχα προγραμματίσει τούτο τον μήνα να μιλήσω για κάποιο άλλο βιβλίο, -δεν έχει επί του παρόντος σημασία να πω ποιό μιας και θα το δείτε προσεχώς-, αλλά η τύχη το ‘φερε να πέσει στα χέρια μου το σημερινό... θέμα μου, να με κερδίσει τόσο και σε τόσους τομείς, ώστε να παρακάμψω τη σειρά. Αλλά δεν είναι μόνον αυτό. Υπήρχανε κι άλλοι αποτρεπτικοί παράγοντες, από μιαν απλή κι ηλίθια στοίχιση κι εξηγώ αμέσως. Από ένα σημείο κι ύστερα, στη ζωή μου αντιπάθησα τους ψυχολόγους και γενικότερα δεν έχω τη καλύτερην εντύπωση για τη ψυχανάλυση. Πέστε με μεροληπτικό, προκατειλημμένο μα τούτο δεν άλλαξε ακόμα κι όταν σχετίστηκα, εκτός ιατρείων, με τη «φάρα» αυτή. Επίσης, για να κλείσω το αρνητικό κλίμα που ‘χε σωρευτεί πριν ανοίξω το βιβλίο τούτο, έχοντας διαβάσει σε πολύ μικρή ηλικία το «Τάδε Έφη Ζαρατούστρας» του Φ. Νίτσε, και μην έχοντας καταφέρει να εισχωρήσω -όπως ήτανε μάλλον φυσικό- στον τρόπο σκέψης και γραφής του μεγάλου αυτού φιλοσόφου, είχα επίσης αναπτύξει, έναν αρνητισμό, εξίσου μεροληπτικό και προκατειλημμένο.
     Άνοιξα λοιπόν με όλον αυτό τον αρνητισμό να με διακατέχει, το βιβλίο του Ίρβιν Γιάλομ με τίτλο: «Όταν Έκλαψε Ο Νίτσε» μόνο και μόνο από τρομερή περιέργεια, αλλά και για να διασταυρώσω τυχόν στοιχεία που θα περιείχε, για τη τρομερή Λου Σαλομέ, μιας και στο Στέκι μου έχω στήσει ένα εκτεταμένο βιογραφικό της. Ε λοιπόν χρειαστήκανε λίγες μόνο σελίδες για να γυρίσουνε τα πάντα, ανάποδα. Το βιβλίο με κέρδισε γοργά και βρέθηκα ν' αγωνιώ για τη συνέχεια και να μη μπορώ να σταματήσω το διάβασμα. Ο φόρτος όμως πολύς, ο κάματος επίσης κι οι ώρες της μέρας μόνον εικοσιτέσσερις, έτσι, κάθε φορά που αναγκαζόμουν με κόπο να διακόψω, ένιωθα λύπη και λαχτάρα μέχρι να ξαναβρώ χρόνο να συνεχίσω. Τώρα σας είπα όλη την αλήθεια κι ευτυχώς που η περιέργειά μου με βοήθησε να κερδίσω κάτι τόσο πολύτιμο, όσο τούτη η ανάγνωση.
     Κυρίες και κύριοι, σε τούτο το βιβλίο, ο χαρισματικός Γιάλομ, ξεδιπλώνει θαυμάσια μιας καταπληκτικής ευφυίας ιδέα! Στήνει ένα φανταστικό δημιούργημα, από αληθινούς ήρωες, από πολλά ψήγματα αληθινών περιστατικών κι όπου εισέρχεται η φαντασία, γίνεται με αληθοφανή τρόπο, βάσει των βιογραφικών, του τρόπου ζωής και σκέψης των ηρώων και των συνηθειών τους. Υπαρκτά πρόσωπα: ο Νίτσε, η Σαλομέ, ο Δρ Μπρόγιερ, ο Φρόιντ, μια ασθενής με το κωδικό όνομα Άννα Χ. κι οι συν αυτώ, με χρονικό καμβά περίπου έξι μήνες του 1882 (!), όπου ο Νίτσε έχει μαλώσει με τη Σαλομέ, ‘εγκυμονεί' τον «Ζαρατούστρα» κι έχει προβλήματα υγείας και προσανατολισμού σκέψης, ο Φρόιντ δεν έχει ακόμα γνωρίσει τη Σαλομέ, δεν έχει ακόμα ‘επινοήσει' τη ψυχανάλυση κι είναι ένας νεαρός φτωχός φοιτητής, προστατευόμενος του Μπρόγιερ, που κι αυτός περνά τη δική του κρίση, αυτή της ηλικίας των σαράντα, με αποτέλεσμα να κινδυνεύει η οικογενειακή και ψυχική του γαλήνη. Αυτά είναι γεγονότα διαπιστευμένα.
     Πάνω κει λοιπόν ο Γιάλομ, έχοντας σαφέστατα μεγάλην έμπνευση, στήνει το δικό του παράλληλο δόμημα με πολλαπλούς στόχους. Πρώτα-πρώτα, είναι Ψυχαναλυτής ο ίδιος κι επιχειρεί να παραθέσει, υπό μορφήν ιστορίας, μια θαυμάσια κι ανθρώπινη τεχνική, της παρεξηγημένης ίσως από αρκετούς, σωστής κι αποτελεσματικής αυτής ψυχικής θεραπείας. Δε σταματά εκεί όμως, γιατί είναι και Λογοτέχνης κι επιχειρεί να προσφέρει ένα λογοτεχνικά άρτιο κείμενο. Και συνεχίζοντας την εκπληκτικήν αυτήν ‘επίθεση' προχωρά κι άλλο: είναι και βαθιά σκεπτόμενος, Φιλόσοφος κι επιχειρεί να προβληματιστεί και να προβληματίσει και τους αναγνώστες με μερικές μεγάλες φιλοσοφικές αγωνίες της σύγχρονης σκέψης και διανόησης. Τέλος, έστω κι από πολύ μεγάλη χρονικήν απόσταση, μας προσφέρει μερικές πτυχές, ιστορίας πλέον, και μερικές αφώτιστες πλευρές του Νίτσε, αλλά και τη γένεση της ψυχανάλυσης.
     Ε λοιπόν, κυρίες και κύριοι, η γνώμη μου είναι πως τα καταφέρνει θαυμάσια σ' όλους τους τομείς που προανέφερα. Η μεθοδολογία, η τακτική, η πλοκή κι οι ίντριγκες των ηρώων, αλλά και το απογύμνωμα ακόμα και των πιο μύχιων σκέψεών τους, εμφανίζει τον υπό γένεσην όρο ‘Ψυχανάλυση' τόσον εύγλωττα και τόσο κατανοητά, χωρίς επιστημονικούς όρους και... χασμουρητά, ώστε να χαρακτηριστεί ακόμα και ‘ψυχαναλυτική διδασκαλία'. Λογοτεχνικά δε, πετυχαίνει να δημιουργήσει έν ευχάριστο ανάγνωσμα, με πολύ όμορφη πλοκή, που ρέει δίχως να σκαλώνει ή να κάνει τον αναγνώστη να πλήξει. Γιατί, μπορεί ένας λογοτέχνης να μην είναι υποχρεωμένος και καλά να εμφανίζει αληθοφάνεια στα έργα του, αλλά είναι... υποχρεωμένος να ψυχαγωγεί, να προβληματίζει, να διδάσκει, να κεντρίζει, να ερεθίζει το κοινό στο οποίο αναφέρεται.
     Χρησιμοποιώντας αυτούς τους ήρωες, με αυτή τη συγκεκριμένη πλοκή, πετυχαίνει και τον τρίτο στόχο του. Φρεσκάρει μερικές από τις ιδέες του Νίτσε, τις περνά από διάφορες κρισάρες, όπως εκείνη του Μπρόγιερ πχ, ή του Φρόιντ αλλά και τη δική του, προσθέτει προβληματισμούς κι απλοποιεί κάπως τα δύσκολα κι ενδεχομένως ακαταλαβίστικα, που τυχόν εμπεριέχονταν μέσα κει. Το πιο εκπληκτικό όμως που με κάνει κι ανατριχιάζω, ακόμα και τώρα, πολλές μέρες μετά την ανάγνωση τούτου του υπέροχου βιβλίου, είναι πως ουσιαστικά και τυπικά, οι ήρωές του, είναι ένας: ο ίδιος ο Ίρβιν Γιάλομ, που όμως διαθλάται μοναδικά κι εκπληκτικά σε πολλαπλά κομμάτια και το κάνει τόσο πειστικά που θαρρεί κανείς πως πραγματικά ΟΙ ΙΔΙΟΙ ΑΥΤΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΜΙΛΑΝΕ κι αυτός απλά, απομαγνητοφωνεί τις... συνεντεύξεις τους. Αυτή την εντύπωση σχημάτισα εγώ διαβάζοντάς το.
     Φυσικά θα εξάρω, άλλη μια φορά τις Εκδόσεις ΑΓΡΑ, για την εξαιρετική δουλειά τους. Η έκδοση προσεγμένη μέχρι κεραίας, οι μεταφραστές θαυμάσιοι και πραγματικά ένα μεγάλο, -το πιο μεγάλο-, μπράβο που θα τους πω τώρα δημόσια, μάλλον δεν είναι αρκετό για να εκφράσει αυτό που τους αξίζει. Συγχαρητήρια ακόμα μια φορά. (Υπενθυμίζω πως η προηγούμενη παρουσίασή μου, ήτανε, «Το Άγνωστο Αριστούργημα» του Ονορέ Ντι Μπαλζάκ, επίσης από την ΑΓΡΑ κι εκεί τους είχα ξανασυγχαρεί).
     Με μια φράση, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα, μεστά, ‘ζουμερά' κι ευχάριστα βιβλία που διάβασα τη τελευταία δεκαετία. Με γοήτεψε και με συγκίνησε τόσο, που αν θα έδινα ένα δικό μου τίτλο σε τούτο δω το άρθρο, να ‘στε σίγουρες/οι πως θα το ‘λεγα, «Όταν Έκλαψε Ο Πάτροκλος».


Ο Ίρβιν Γιάλομ (Irvin Yalom) γεννήθηκε 13 Ιούνη 1931  στην Washington D.C. από γονείς μετανάστες από τη Ρωσία και μεγάλωσε στη συνοικία των μαύρων. Σπούδασεν εκεί όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Σήμερα είναι Επίτιμος Καθηγητής Ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Στάνφορντ των ΗΠΑ. Μαθητής και συνεργάτης του Rollo May, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους, εν ζωή, εκπροσώπους της Υπαρξιακής Σχολής στη Ψυχιατρική κι είναι συγγραφέας του εγκυρότερου και πληρέστερου εγχειριδίου υπαρξιακής ψυχοθεραπείας. Στον επιστημονικό χώρο είναι ιδιαίτερα γνωστό το κλινικό κι ερευνητικό έργο του στην ομαδική ψυχοθεραπεία.
     Το πρώτο του βιβλίο, «Theory & Practice of Group Psychotherapy», έχει μεταφραστεί σε 12 γλώσσες κι αποτελεί βασικό διδακτικό εγχειρίδιο σε πολλές σχολές ψυχιατρικής και ψυχοθεραπείας. Έχει γράψει πολλά ακόμα επιστημονικά βιβλία κι άρθρα.
     Το λογοτεχνικό του έργο αρχίζει όψιμα και περιλαμβάνει δυο συλλογές διηγημάτων και δυο μυθιστορήματα, που όλα έχουν γίνει μπεστσέλερς σε πολλές χώρες.Όλα του τα λογοτεχνικά βιβλία αποτελούν ιστορίες ψυχοθεραπείας κι ο ίδιος τα θεωρεί προέκταση του διδακτικού του έργου, που όπως λέει, βρίθει ούτως ή άλλως ιστοριών και διηγήσεων.



«Όταν Έκλαψε Ο Νίτσε» ,  Ίρβιν Γιάλομ
432 σελ. 18-19 ευρώ      Μετάφραση: Γιάννης Ζέρβας, Ανδριτσάνου Ευαγγελία
    Εκδόσεις ΑΓΡΑ                1η έκδοση στην Ελλάδα το 2001



                                    Πάτροκλος Χατζηαλεξάνδρου



Δημοσίευση στο www.lexima.gr : 19/5/2007