Σε προηγούμενο άρθρο στο Λέξημα.gr παρουσιάστηκε συνοπτικά ο νόμος για τα πνευματικά δικαιώματα και δόθηκαν απαντήσεις στα συνήθη ερωτήματα των δημιουργών για το πώς μπορούν να κατοχυρώσουν τα έργα τους. Τι γίνεται όμως μετά την έκδοση των έργων; Υπάρχουν φορείς που να προστατεύουν και να διαχειρίζονται τα δικαιώματα των δημιουργών προς όφελός τους;

Το Λέξημα.gr επικοινώνησε με τον κο  Άρη Πετρόπουλο, Γενικό Διευθυντή του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης Έργων του Λόγου - ΟΣΔΕΛ  ο οποίος μας είπε:


Τι είναι ο ΟΣΔΕΛ και ποιος είναι ο σκοπός λειτουργίας του;

Ο Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Έργων του Λόγου είναι αστικός  μη κερδοσκοπικός συνεταιρισμός συγγραφέων, δημοσιογράφων, μεταφραστών και εκδοτών, εγκεκριμένος από το Υπουργείο Πολιτισμού και τον Οργανισμό Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Είναι τακτικό μέλος της Διεθνούς Ομοσπονδίας για τα Δικαιώματα Αναπαραγωγής (IFRRO) και είναι συμβεβλημένος με τους δημιουργούς από 19 χώρες από όλο τον κόσμο. Για τη λειτουργία του αδειοδοτήθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού και αυτό γιατί δεν μπορεί να συσταθεί απλά με τη συνάθροιση μελών όπως π.χ. τα συνδικαλιστικά σωματεία.
Η τεχνολογική εξέλιξη και η ανεξέλεγκτη αναπαραγωγή οδηγεί στο να μην εισπράττουν οι πνευματικοί δημιουργοί τα νόμιμα δικαιώματά τους. Έτσι καταργείται η πνευματική ιδιοκτησία με αποτέλεσμα το μαρασμό της πνευματικής δημιουργίας. Σκοπός του ΟΣΔΕΛ είναι η προστασία και η διαχείριση των δικαιωμάτων αναπαραγωγής ενός έργου καθ' οιονδήποτε τρόπο, μετά την πρωτογενή παραγωγή του (έκδοση).
Συνεπώς, ο ΟΣΔΕΛ:
1. Εισπράττει για λογαριασμό όλων των δικαιούχων ποσά που αφορούν συλλογικά δικαιώματα των δημιουργών, τα οποία βάσει του νόμου δεν είναι δυνατόν να εισπραχθούν ατομικά.
2. Αποδίδει τα ποσά αυτά σε όλους τους δικαιούχους Για την απόδοση του ποσού είναι απαραίτητη η υπογραφή Σύμβασης Ανάθεσης με τον Οργανισμό.
3. Παραχωρεί την άδεια και εισπράττει την αντίστοιχη αμοιβή απ' όσους αναπαράγουν μικρό μόνο μέρος έργων του λόγου όχι για ιδιωτική χρήση, π.χ. εκπαιδευτικά ιδρύματα, βιβλιοθήκες κλπ.



Ποια είναι η διάρθρωσή του και πώς διοικείται;

Ο ΟΣΔΕΛ διοικείται από 11μελές συμβούλιο, το οποίο προκύπτει κατόπιν αρχαιρεσιών κάθε 2 έτη από τη Γενική Συνέλευση των μελών του Οργανισμού.

Ως συνεταιρισμός προστασίας και διεκδίκησης των κοινών συλλογικών δικαιωμάτων των δημιουργών, ο ΟΣΔΕΛ, βάσει του καταστατικού του, συγκροτείται από συγγραφείς, μεταφραστές, δημοσιογράφους και εκδότες ατομικά. Στο Διοικητικό του Συμβούλιο εκπροσωπούνται ισότιμα οι επιμέρους κατηγορίες δημιουργών. Οι δικαιούχοι συνδέονται με τον Οργανισμό υπογράφοντας τη Σύμβαση Ανάθεσης βάσει της οποίας εισπράττουν τα ποσά που τους αντιστοιχούν.

Αυτή τη στιγμή το Δ.Σ. Αποτελούν οι: Παντελέσκος Δημήτρης (εκδότης) Πρόεδρος, Βαλάση Ζωή (συγγραφέας) Αντιπρόεδρος, Παρίκος Γιώργος (εκδότης) Γεν. Γραμματέας, Τουλόγλου Στέφανος (συγγραφέας) Ταμίας, Διβάνη Λένα (συγγραφέας), Κανάκη Ελένη (εκδότης), Μυλωνόπουλος Τίτος (εκδ), Παπαζήσης Βίκτωρ (εκδ), Σταυρόπουλος Πολύδωρος (συγγρ), Φίλωνος Φίλων (εκδ) και Ψυχογιός Αθανάσιος (εκδ.).


Ποιό είναι το πεδίο δραστηριότητάς του;

Ο ΟΣΔΕΛ, σύμφωνα με το Νόμο 2121/93, εισπράττει για λογαριασμό όλων των πνευματικών δημιουργών του λόγου (συγγραφέων, μεταφραστών, δημοσιογράφων και εκδοτών) μια εύλογη αμοιβή, ως αποζημίωση για τα δικαιώματα, που εκείνοι χάνουν από τη μη ελεγχόμενη ιδιωτική αναπαραγωγή. Η αμοιβή αυτή ανέρχεται στο 4% της αξίας των φωτοτυπικών μηχανημάτων, του χαρτιού κατάλληλου για φωτοτυπία, των σαρρωτών (scanners) και των αποθηκευτικών μέσων χωρητικότητας κάτω των 100Mb. Καταβάλλεται από τους εισαγωγείς ή παραγωγούς αυτών των μηχανημάτων στον ΟΣΔΕΛ, ο οποίος και διανέμει τα χρήματα στους δημιουργούς.
Η εύλογη αμοιβή 4% για τα φωτοτυπικά μηχανήματα, το χαρτί κατάλληλο για φωτοτυπία, τους σαρωτές και τις δισκέτες κάτω των 100 Mb, μόνο σε ένα βαθμό αναπληρώνει τα χαμένα εισοδήματα των δημιουργών. Είναι πάντως η διεθνής πρακτική με την οποία οι δημιουργοί αποζημιώνονται για την ιδιωτική -και μόνον- αναπαραγωγή των έργων τους, την οποία επιτρέπει η νομοθεσία.


Ποια άλλα δικαιώματα διαχειρίζεται ο ΟΣΔΕΛ;

Ως προς τα υπόλοιπα δικαιώματα τα οποία ο ΟΣΔΕΛ διεκδικεί για λογαριασμό συγγραφέων και εκδοτών διευκρινίζουμε τα εξής:

1. Δικαιώματα εκμίσθωσης ή δανεισμού (2.2.β. της Σύμβασης Ανάθεσης)
Αφορά αποκλειστικά και μόνο τη χρήση που γίνεται από δανειστικές βιβλιοθήκες (κρατικές, δημοτικές πανεπιστημιακές ή ιδιωτικές). Εκμίσθωση είναι ο δανεισμός με αντάλλαγμα, ενώ ο δανεισμός είναι χωρίς αντάλλαγμα. Αποτελεί διεθνή πρακτική η διαχείριση του δικαιώματος αυτού από Ο.Σ.Δ. Και αυτό διότι είναι πρακτικά αδύνατο ή ασύμφορο ο εκδότης να προβαίνει ατομικά σε συμφωνίες με την κάθε βιβλιοθήκη και να ελέγχει στη συνέχεια ποια δικά του βιβλία δανείζονται, πόσες φορές κλπ.
2. Δικαίωμα μετάδοσης ή αναμετάδοσης έργων του λόγου ή επιστήμης στο κοινό με τη ραδιοφωνία και την τηλεόραση (2.2.γ. της Σύμβασης Ανάθεσης).
Αφορά τις περιπτώσεις έργων του λόγου που μεταδίδονται από το ραδιόφωνο ή την τηλεόραση, π.χ. άρθρα εφημερίδων που διαβάζονται σε πρωινές εκπομπές, ποιήματα ή αποσπάσματα μυθιστορημάτων που διαβάζονται σε εκπομπές για το βιβλίο. Περιλαμβάνει επίσης τις μεταφράσεις - υπότιτλους ξένων ταινιών ή σειρών καθώς και τη μετάδοση μυθιστορημάτων που έχουν διασκευαστεί σε σενάριο ταινιών ή σήριαλ. Δεν περιλαμβάνει το δικαίωμα διασκευής το οποίο το ασκεί ατομικά ο συγγραφέας ή ο εκδότης εάν έχει μεταβιβασθεί σε αυτόν.
3. Δικαίωμα δημόσιας εκτέλεσης έργων του λόγου εγγεγραμμένων σε κάθε είδους υλικούς φορείς ήχου ή ήχου και εικόνας ή μεταδιδόμενων από το ραδιόφωνο και την τηλεόραση (2.2.δ. της Σύμβασης Ανάθεσης).
Αφορά τη χρήση έργων του λόγου που μεταδίδονται από το ραδιόφωνο ή την τηλεόραση ή από κασετόφωνα - βίντεο σε δημόσιους χώρους (καφενεία, εστιατόρια, ξενοδοχεία, καταστήματα κλπ). Είναι προφανές ότι το δικαίωμα αυτό δεν μπορεί να το ασκήσει ατομικά ο κάθε εκδότης. Ούτε και ο ΟΣΔΕΛ πρόκειται μόνος του να στήσει δίκτυο είσπραξης από αυτήν την πηγή, αλλά θα μας αποδίδεται ένα μικρό ποσοστό από τα ποσά που θα εισπράττουν οι κύριοι δικαιούχοι (σκηνοθέτες, μουσικοί, ηθοποιοί κλπ.).
4. Δικαίωμα παρουσίασης έργων του λόγου στο κοινό (2.2.ε. της Σύμβασης Ανάθεσης).
Αφορά την παρουσίαση έργων στο κοινό σε εκδηλώσεις που παρουσιάζονται βιβλία και διαβάζονται αποσπάσματα. Και εδώ οι συγγραφείς που συμμετέχουν σε τέτοιου είδους εκδηλώσεις δεν αμείβονται και μπορούν να το επιτύχουν μέσω του οργανισμού, εφόσον το επιθυμούν.
5. Δικαίωμα εγγραφής, αναπαραγωγής και θέσης σε κυκλοφορία με κάθε είδους υλικούς φορείς ήχου ή ήχου και εικόνας έργων του λόγου που μελοποιήθηκαν με την άδεια του δικαιούχου (2.2.στ. της Σύμβασης Ανάθεσης)
Αφορά αποκλειστικά ποιήματα που μελοποιήθηκαν σε τραγούδια.
6. Δικαίωμα αναπαραγωγής έργων του λόγου με φωτοτυπικά μηχανήματα ή ανάλογα τεχνικά μέσα (2.2.ζ. της Σύμβασης Ανάθεσης).
Αφορά την παράνομη - μη ελεγχόμενη αναπαραγωγή. Η πολιτική του ΟΣΔΕΛ στο θέμα αυτό είναι:
α. να κινεί διαδικασίες εναντίον όσων προβαίνουν σε παράνομη φωτοτυπία βιβλίων.
β. να παραχωρεί άδειες έναντι αμοιβής για την αναπαραγωγή μικρού μέρους ενός βιβλίου όπου προβλέπονται κυρώσεις εάν ο αντισυμβαλλόμενος παραβιάσει τη σύμβαση. Από αυτή τη διαδικασία αδειοδότησης εξαιρούνται τα φωτοτυπικά καταστήματα για τα οποία δεν παραχωρείται κανενός είδους άδεια.

Η διαχείριση αυτού του δικαιώματος αποτελεί και τη μεγαλύτερη πηγή εσόδων για τους εκδότες και τους δημιουργούς στους άλλους ευρωπαϊκούς Ο.Σ.Δ.

Τα παραπάνω δικαιώματα μεταβιβάζονται στον ΟΣΔΕΛ με αποκλειστικό σκοπό τη διαχείριση και όχι για να τα εκμεταλλευθεί ο ίδιος. Δηλαδή ο ΟΣΔΕΛ δεν θα κάνει ο ίδιος βιβλιοθήκη, τηλεοπτικό ή ραδιοφωνικό σταθμό, ούτε θα προμηθεύσει βιβλιοθήκες με βιβλία.

Τα παραπάνω δικαιώματα, τα διαχειρίζονται διεθνώς οι Ο.Σ.Δ. διότι δεν συμφέρει τους εκδότες ή τους συγγραφείς να τα διαχειρίζονται ατομικά.


Τι γίνεται στις περιπτώσεις που αποσπάσματα ενός έργου χρησιμοποιούνται σε άρθρα - αφιερώματα - βιβλιοπαρουσιάσεις κλπ για να παρουσιαστεί - προβληθεί σε έντυπα ή ηλεκτρονικά μέσα ; Διεκδικεί και εκεί δικαιώματα ο ΟΣΔΕΛ ή κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει καθώς αυτές οι ενέργειες προωθούν το έργο προς όφελος των δημιουργών  και των δικαιούχων ;

Φυσικά και ΔΕΝ διεκδικούμε δικαιώματα από την προβολή ενός έργου. Υπάρχει σαφής διαχωρισμός μεταξύ προβολής και παράνομης αναπαραγωγής που βλάπτει την εμπορική εκμετάλλευση του έργου. Άλλωστε εκ του Νόμου, επιτρέπεται η παράθεση μικρών αποσπασμάτων με αναφορά στην πηγή.



Τελειώνοντας αξίζει να αναφέρω ότι η ηλεκτρονική διεύθυνση του ΟΣΔΕΛ, για πρόσθετα στοιχεία, είναι  www.osdel.gr  και να ευχαριστήσω τον κο Πετρόπουλο για την πολύτιμη συνεργασία του.



                      Γιάννης Μανιάτης
                   για το www.lexima.gr
                          05/4/2005